3
آبان

«جنسیت» نظریه یا مفهوم؟

یکی از پدیده هایی که گاهی برایم احساس تاسف بر میانگیزد بی دقتی نظری و در پی اش نوعی لجبازی است که گاهی در حوزه مطالعات جنسیت دیده میشود.
مهمترینش همین نحوه مواجهه با «جنسیت Gender» است.
به هر حال این یک مفهوم است! هر چقدر هم که در نظریات مختلف به کار گرفته شده باشد و یا نظریات مختلفی درباره اش وجود داشته باشد ویا حتی در بستر نظریات خاصی ظهور پیدا کرده باشد باز هم جنسیت یک «مفهوم» است نه بیشتر!!
دقت نظری در کاربست مفاهیم و فهم دقیق بسترهای نظری طرح یک مفهوم امری ضروری است اما با اینکه یک مفهوم را کلا مساوی با نظریات اولیه بدانیم خیلی خیلی فرق میکند.
خاطرم هست سالها پیش که این مفهوم را در برخی مجالس مطرح میکردم مورد چنان هجمه ای قرار میگرفتم که شگفت زده میشدم. آن هم از سوی کسانی که ظاهرا اهل مطالعات نظری هستند! و حتی خاطرم هست تمام انرژی را باید میگذاشتم برای اثبات اصل مسئله بودگی جنسیت در اندیشه اسلامی!! 
مشکل کجا بود؟؟؟ اینکه جنسیت در ابتدای ابژگی اش، امری برساخته دانسته شده توسط فمینیستهای افراطی. و اساسا این مفهوم را آنها برای اولین بار انتزاع کردند. خب اگر کسی بتواند اثبات کند اصل این انتزاع (جدا از توصیفات نظری بعدش) از اساس دچار اختلال منطقی یا مفهومی یا … است بسم الله (مثلا نقد اصل دوگانه جنس/جنسیت که برخی مطرح کرده اند) . اما صرف اینکه امری از حیات انسانی انتزاع شود و به نحوی نادرست فهم شود، آن مفهوم نوپدید که برای همیشه نجس نمیشود!!
در مورد جنسیت گویا برای عده ای اینگونه است. این مفهوم اساسا گناه همه نظریات معیوب در باب خودش را بر دوش میکشد و این واقعا سطح پایین قوت نظری را نشان میدهد.
عرض من این است که اگر علمای ما مانند چنین آلرژی عجیب را  به هر مفهوم نوپدیدی نشان میدادند و انرژی و امکانات بیت المال را صرف لجبازی با مفاهیم نوپدید میکردند به جای فهم و تحلیل و سلطه نظری بر آن؛ اسلام در همان نطفه خفه میشد. برعکس علمای ما هم کوشیدند از منبع وحی سیراب شوند و هم ذهن انسانی را فهمیدند و  تمام جهدشان را به کار گرفتند برای اینکه همین انسان پرتکاپو با ذهن هر لحظه در حال انتزاع را پای وحی بنشانند. و این مهم  تنها از ذهنهایی بسیار بسیار جوال و دقیق بر میآید و بس!
واقعیت این است که جنسیت یک مفهوم است. ما چیزی به نام نظریه ی جنسیت نداریم بلکه نظریات مختلفی در باب جنسیت داریم، جنسیت موضوع نظریات مختلفی است. اصطلاح «نظریهٔ جنسیت» (Gender Theory) گاهی در بحث‌ها به کار می‌رود، اما از نظر آکادمیک یک نظریهٔ واحد و منسجم وجود ندارد. آنچه وجود دارد، مجموعه‌ای از نظریات رقیب و گاه مکمل است و حتی کسی کمی به ان بپردازد نیاز ورود اندیشه اسلامی به بحث را کاملا درمیابد.
لذا استفاده از تعبیر «نظریه جندر» برای آن «دشمن موهوم» که قبلا آنرا در خود مفهوم جنسیت میدیدند؛ به قصد فرار از اقرار به خطای نظری بر سر مفهوم جنسیت؛ فقط یک لجبازی و رفتار غیر اخلاقی در عرصه دانش است؛ که وجودش در افراد صاحب نفوذ درد بزرگی است. 
مفهوم جنسیت، یک ادراک و انتزاع جدید است مثل همه مفاهیم علمی ای که مدام نو میشوند و پدید می آیند. اگر نقدی هست به نظریات مختلف در باب جنسیت است که واقعا هم نقدهای جدی ای مطرح است. و اساسا به علت عمر کوتاه این انتزاع، تازه اول راه نظریه پردازی در موردش هستیم. به جای حمله و لشکر کشی و غرور و لجبازی و تولید  هیجانات سیاسی- اجتماعی عجیب و غریب… کاش تحلیل و نظریه پردازی کنیم و باری از دوش اندیشه اسلامی برداریم.

والله اعلم وعلیه نتوکل


free b2evolution skin
13
مهر

الفاظ مذکر در زبانهای سامی

در ادبیات زبانهای سامی مشهور است که جنس پیش فرض در این زبانها مذکر است. اما به نظرم یک سوء فهم جدی اتفاق افتاده است. آنچه اسمش را الفاظ مذکر میگذارند در واقع هم نماینده عموم است و هم نماینده مذکر!
خب پرسش مطرح میشود کدام یکی از این دو پیش فرض است؟ مذکر یا عموم؟ من در جلد اول کتاب «ساختار جنسیتی زبان قران و تعاملات فرازبانی» که عناصر و  مفردات ساختار جنسیتی زبان قران را بررسی کرده ام، نشان داده ام که عموم و حتی لابشرط جنسیتی، با مفهوم بی نشان جنسیتی در نظریه نشانداری تطابق  دارد نه مذکر؛ زیرا مذکر در این الفاظ با مارکرهای معنوی نشاندار است. 
کل این واقعیت، یک شمشیر دو لب در ارتباط با مسایل و حقوق جنسین است. هم در مورد زنان و هم مردان. در مباحث فمنیستها همیشه شنیده ایم که تذکیر الفاظ عموم به نفع مردان و در خدمت نادیده انگاری زنان و به حاشیه راندن آنها بوده است. اما من زاویه  دیگری را هم میبینم. اینکه جنبه های حمایتی ای هم در این ساختار برای زنان میشود شناسایی کرد. این ساختار مردان را سیبل تنشها و جریانهای خشن اجتماعی میسازد و بار دشواری های حیات انسانی را بر دوششان انداخته است و زنها در پرتو نامرئی بودگی در این ساختار قادر به یافتن حاشیه امن اجتماعی بوده اند کما اینکه اصل نامرئی بودگی برای بیننده خارج از گود شاید تحقیر آمیز باشد اما برای طعمه ای که در حال فراز از دست شکارچیان است نامرئی بودگی تنها راه نجات و بقاست.
فکر میکنم فمینیستها در ترسیم ظلم تاریخی به زن گاهی واقعیت زیستی زنان را نادیده گرفته اند. هر چند اراده و اختیار امری نیست که انسانی بتواند آن را از خود سلب کند و به  دیگری ببخشد و این امری است که توسط امر اجتماعی در طول تاریخ از زنها سلب شده است. اما این پدیده همیشه آسیب به زن نبوده است. کما اینکه در مورد کودکان نیز این امر صادق است ما بزرگسالان به شکل گسترده و غالبی، اختیار و اراده کودکان را سلب یا محدود میکنیم و این اگر چه ممکن است در خیلی موارد ظلم و خشونت به نظر برسد اما در نهایت برای حفظ مصالح کودکان چاره ای جز آن نیست… زیرا کودکان قادر به حفاظت از خودشان نیستند. لذا سلب اختیار و اراده اگر چه به خودی خود زشت و غیر اخلاقی و ظلم به نظر میرسد اما در مورد کودکان همه آنرا توجیه کرده ایم. آیا زنان نیز در طول تاریخ خیات بشر در چنین موقعیت زیستی ضعیفی نبوده اند؟؟ و حتی در برخی حوزه ها همچنان در چنین موقعیت ضعف ناشی از ساختار بیولوژیکی جنس ماده نیستند؟
به هر حال، به نظرم مطالعه جنسیت واقعا واقعا واقعا نیازمند ذهنی تیز برای رهایی از پیش فرضهاست. و کاری بسیار سخت است که انسان تجربه جنسیتی زیسته ی خود را کنار بگذارد.
بگذریم!
آنچه من یافته ام این است که؛ عموم در زبان قران جنس پیش فرض است نه مذکر، شاید زیرا قران مدام با انسان«ها» سخن گفته است. اما میتوان این الگوی زبانشناختی را در کل زبانهای سامی شناسایی کرد. شاید بگویید عموم فراجنسیتی نیست آنگونه که به نظر میرسد. عموم همواره در قبضه مردان بوده است. خب این رابطه تنگاتنگ زبان و واقعیت عینی را نمیتوان انکار کرد لذا به نظرم نمیتوان فارغ از واقعیتهای زیستی-اجتماعی جنسیت را چه در ذهن و چه زبان بشر مطالعه کرد.

والله اعلم وعلیه نتوکل


free b2evolution skin