«جنسیت» نظریه یا مفهوم؟
یکی از پدیده هایی که گاهی برایم احساس تاسف بر میانگیزد بی دقتی نظری و در پی اش نوعی لجبازی است که گاهی در حوزه مطالعات جنسیت دیده میشود.
مهمترینش همین نحوه مواجهه با «جنسیت Gender» است.
به هر حال این یک مفهوم است! هر چقدر هم که در نظریات مختلف به کار گرفته شده باشد و یا نظریات مختلفی درباره اش وجود داشته باشد ویا حتی در بستر نظریات خاصی ظهور پیدا کرده باشد باز هم جنسیت یک «مفهوم» است نه بیشتر!!
دقت نظری در کاربست مفاهیم و فهم دقیق بسترهای نظری طرح یک مفهوم امری ضروری است اما با اینکه یک مفهوم را کلا مساوی با نظریات اولیه بدانیم خیلی خیلی فرق میکند.
خاطرم هست سالها پیش که این مفهوم را در برخی مجالس مطرح میکردم مورد چنان هجمه ای قرار میگرفتم که شگفت زده میشدم. آن هم از سوی کسانی که ظاهرا اهل مطالعات نظری هستند! و حتی خاطرم هست تمام انرژی را باید میگذاشتم برای اثبات اصل مسئله بودگی جنسیت در اندیشه اسلامی!!
مشکل کجا بود؟؟؟ اینکه جنسیت در ابتدای ابژگی اش، امری برساخته دانسته شده توسط فمینیستهای افراطی. و اساسا این مفهوم را آنها برای اولین بار انتزاع کردند. خب اگر کسی بتواند اثبات کند اصل این انتزاع (جدا از توصیفات نظری بعدش) از اساس دچار اختلال منطقی یا مفهومی یا … است بسم الله (مثلا نقد اصل دوگانه جنس/جنسیت که برخی مطرح کرده اند) . اما صرف اینکه امری از حیات انسانی انتزاع شود و به نحوی نادرست فهم شود، آن مفهوم نوپدید که برای همیشه نجس نمیشود!!
در مورد جنسیت گویا برای عده ای اینگونه است. این مفهوم اساسا گناه همه نظریات معیوب در باب خودش را بر دوش میکشد و این واقعا سطح پایین قوت نظری را نشان میدهد.
عرض من این است که اگر علمای ما مانند چنین آلرژی عجیب را به هر مفهوم نوپدیدی نشان میدادند و انرژی و امکانات بیت المال را صرف لجبازی با مفاهیم نوپدید میکردند به جای فهم و تحلیل و سلطه نظری بر آن؛ اسلام در همان نطفه خفه میشد. برعکس علمای ما هم کوشیدند از منبع وحی سیراب شوند و هم ذهن انسانی را فهمیدند و تمام جهدشان را به کار گرفتند برای اینکه همین انسان پرتکاپو با ذهن هر لحظه در حال انتزاع را پای وحی بنشانند. و این مهم تنها از ذهنهایی بسیار بسیار جوال و دقیق بر میآید و بس!
واقعیت این است که جنسیت یک مفهوم است. ما چیزی به نام نظریه ی جنسیت نداریم بلکه نظریات مختلفی در باب جنسیت داریم، جنسیت موضوع نظریات مختلفی است. اصطلاح «نظریهٔ جنسیت» (Gender Theory) گاهی در بحثها به کار میرود، اما از نظر آکادمیک یک نظریهٔ واحد و منسجم وجود ندارد. آنچه وجود دارد، مجموعهای از نظریات رقیب و گاه مکمل است و حتی کسی کمی به ان بپردازد نیاز ورود اندیشه اسلامی به بحث را کاملا درمیابد.
لذا استفاده از تعبیر «نظریه جندر» برای آن «دشمن موهوم» که قبلا آنرا در خود مفهوم جنسیت میدیدند؛ به قصد فرار از اقرار به خطای نظری بر سر مفهوم جنسیت؛ فقط یک لجبازی و رفتار غیر اخلاقی در عرصه دانش است؛ که وجودش در افراد صاحب نفوذ درد بزرگی است.
مفهوم جنسیت، یک ادراک و انتزاع جدید است مثل همه مفاهیم علمی ای که مدام نو میشوند و پدید می آیند. اگر نقدی هست به نظریات مختلف در باب جنسیت است که واقعا هم نقدهای جدی ای مطرح است. و اساسا به علت عمر کوتاه این انتزاع، تازه اول راه نظریه پردازی در موردش هستیم. به جای حمله و لشکر کشی و غرور و لجبازی و تولید هیجانات سیاسی- اجتماعی عجیب و غریب… کاش تحلیل و نظریه پردازی کنیم و باری از دوش اندیشه اسلامی برداریم.
والله اعلم وعلیه نتوکل
